Giới thiệu 12 Chư phái tộc Làng Nại Hiên Đà Nẵng

DÁNG ĐỨNG ĐÀ NẴNG GIỮA "NẠI" VÀ "HIÊN"

Thạc sĩ Bùi Văn Tiếng

So với các làng trong thành phố, làng Nại Hiên có số phận thật khác thường. "Từ thuở mang gươm đi mở cõi" (thơ Huỳnh Văn Nghệ), một bộ phận tiên dân Đà Nẵng đã dừng chân nơi đây, cả tả ngạn lẫn hữu ngạn sông Hàn, khai canh khẩn đất lập nên làng Nại Hiên. Bên hữu ngạn gọi là Đông Giang, cư dân sống chủ yếu bằng nghề chài lưới; còn bên tả ngạn gọi là Tây Giang, phần lớn cư dân theo nghề làm muối. Thực ra ở Đà Nẵng, hiện tượng một làng nằm cả hai bên bờ sông không phải cá biệt, chẳng hạn làng La Châu, làng Hoá Khuê... Chỗ khác thường là từ ngày mồng 3 tháng 10 năm 1888, khi vua Đồng Khánh ký dụ chính thức giao Đà Nẵng cho Pháp làm nhượng địa, làng Nại Hiên bị chia làm ba làng nhỏ và trở thành địa phương duy nhất trong cả nước lúc bấy giờ chịu hai chế độ cai trị khác nhau: bên Tây Giang tách đôi thành làng Nại Hiên Tây là nhượng địa do Pháp trực tiếp quản lý và làng Nại Nam - cùng với làng Nại Hiên Đông bên Đông Giang - vẫn thuộc quyền kiểm soát của Nam triều.

Về phương diện địa danh, cái khác thường độc đáo ở đây là trong tất cả các tên làng ở Đà Nẵng, duy chỉ có tên làng Nại Hiên mới được gọi tắt thành làng Nại, một người Nại Hiên yêu nước là cụ Nguyễn Hanh được gọi là ông án Nại. Độc đáo khác thường hơn nữa là cách hiểu hai chữ Nại Hiên. Muốn hiểu đúng một địa danh Hán Việt, tránh khỏi những suy diễn mang màu sắc văn chương, cần phải nắm rõ tự dạng chữ Hán của địa danh đó. Nhưng quan sát tự dạng chữ Hán của địa danh Nại Hiên còn lưu trong thư tịch cổ hoặc trên các bi ký xưa (Nại bộ Đại, Hiên bộ Xa), có thể thấy ở đây dường như chỉ là sự phiên âm bằng Hán tự đối với một tên làng có nguồn gốc Chăm-pa. Bởi thế lâu nay, một số người Nại Hiên vẫn cứ lặng lẽ tìm kiếm thêm nguồn tư liệu khác trong các kho sách Hán Nôm những mong có chứng cứ khoa học để khẳng định cách hiểu mới của mình về hai chữ Nại và Hiên - với tư cách là từ thuần tuý Hán Việt, rằng cả hai đều thuộc bộ Thủ và có ý nghĩa hầu như trái ngược nhau: ”đè ép, lấy tay ấn mạnh gọi là Nại”; “xốc lên, nhấc lên, lấy tay xốc cao lên gọi là Hiên” (theo Hán Việt tự điển của Thiều Chửu).

Cách hiểu tên làng Nại Hiên như là cố gắng ghê gớm của ông cha để có thể tồn tại và phát triển, trụ lại và đi tới giữa hai thế lực một Nại ghì xuống một Hiên nâng lên đã cho phép hình dung quan niệm sống của người làng Nại nói riêng, người Đà Nẵng nói chung trong buổi đầu khai sơn phá thạch. Cú sốc về văn hoá là một biểu hiện của Nại, của sức ép ghì chặt những ai mới chân ướt chân ráo nơi đất khách quê người. Khi các tiên dân Đà Nẵng, các bậc tiền hiền làng Nại lần đầu tiên soi bóng mình xuống dòng nước sông Hàn cũng là lúc họ mặt đối mặt với một nền văn hoá dị biệt, từ đó mà nảy sinh tâm lý "Tới đây sông nước lạ lùng - Con chim kêu phải sợ con cá vùng phải kiêng". Có điều cuộc sống đương thời luôn đặt ra cho các tiên dân Đà Nẵng, các bậc tiền hiền làng Nại nhiều câu hỏi lớn, chẳng hạn cam chịu nhớ thương quê cha đất tổ mà chấp nhận ở lại với cái-lạ-nay-chưa-kịp-định-hình, hay tìm sự bằng an để giũ bỏ quay về với cái-quen-xưa-bao-đời-vẫn-vậy. Và trong quá trình trăn trở tìm lời đáp, càng ngày họ càng nhận ra rằng bên cạnh sức ép của Nại ghì họ xuống với gian nan, còn có sức đẩy của Hiên nâng họ lên, thôi thúc họ sống cho ra sống, cho xứng đáng là những người tiên phong gánh vác sứ mệnh quảng nam - mở nước về phương Nam.

Chính ý thức gánh vác đại cuộc là một trong những biểu hiện rõ nhất của Hiên đối với người làng Nại, là cội nguồn sức mạnh tinh thần của người Đà Nẵng, người Nại Hiên khi mà sự xếp đặt tình cờ của lịch sử đã tạo thời cơ để họ - từ bậc tướng lĩnh chỉ huy cho tới những thường dân hai sương một nắng lam lũ làm ăn - có thể thay mặt cả nước và cùng cả nước gánh vác trách nhiệm đánh Pháp trận đầu trên đất quê hương. Đó là vào ngày mồng 1 tháng 9 năm 1858, lúc những tiếng đại bác trên pháo hạm của quân đội tư sản Tây phương nổ rền ở cửa biển Đà Nẵng, mở màn cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam. Đương nhiên đây không phải lần đầu người Đà Nẵng nói chung, người Nại Hiên nói riêng đối mặt với súng đạn và tàu chiến phương Tây. Hàng chục năm qua họ vẫn phải thường xuyên hứng chịu áp lực của nền-ngoại-giao-pháo-hạm. Rất nhiều lần tàu chiến phương Tây nổ súng gây hấn ở Tiên Sa... Và giờ đây, chiến tranh - một thứ Nại nặng nề nhất trong mọi thứ Nại - đang tác động rất xấu lên cuộc sống của họ. Từ những ngày đầu của cuộc chiến, có lẽ là lần thứ nhất trong đời, người Đà Nẵng, người Nại Hiên đã phải tự tay mình châm lửa đốt nhà, phá bỏ vườn tược, triệt để sơ tán nhằm đẩy quân thù vào thế bị cô lập. Đồng thời, đúng vào lúc lịch sử đang đòi hỏi họ phải có lòng dũng cảm và đức hy sinh - lòng dũng cảm để đủ sức đương đầu với sức mạnh vũ khí phương Tây ở một chiến trường được xem là mục tiêu quân sự hàng đầu của quân viễn chinh xâm lược, còn đức hy sinh để có thể sẵn sàng chấp nhận dấn thân vào cuộc đối đầu tưởng chừng không cân sức ấy - thì ý thức gánh vác đại cuộc khởi nguồn từ những tiên dân lại trở thành Hiên, thành lực đẩy giúp họ trụ vững cho đến ngày 23 tháng 3 năm 1860, khi Page - trên cương vị chỉ huy liên quân thay cho Rigault de Genouilly - không còn sự lựa chọn nào khác là phải hạ lệnh rút toàn bộ quân viễn chinh ra khỏi Đà Nẵng, kết thúc cuộc chiến tranh hai năm, để lại ở lưng núi Sơn Trà một nghĩa địa chôn xác những sĩ quan, binh lính Pháp - Y Pha Nho như là bằng chứng thất bại của một kế hoạch chiến tranh...

Thế đấy, trải qua hơn năm trăm năm, tức là hơn năm thế kỷ, người Nại Hiên, người Đà Nẵng lúc nào cũng giữ tròn quan niệm sống của ông cha mình: cố gắng hết sức để có thể tồn tại và phát triển, trụ lại và đi tới giữa hai thế lực ghì xuống - nâng lên, tạo nên bên bờ sông Hàn một dáng đứng Đà Nẵng giữa Nại và Hiên./.

BVT

(0) Thảo luận. Thêm mới thảo luận.

CHÀO MỪNG QUÝ VỊ VÀ QUÝ BÀ CON ĐẾN VỚI

naihien.net

Thể theo nguyện vọng của bà con nội ngoại ở trong và ngoài nước, Website Nhà thờ 12 vị tiền hiền Làng Nại Hiên- thành phố Đà Nẵng, có tên gọi là naihien.net được xây dựng và hân hạnh ra mắt quý vị bà con vào đúng dịp 30 tháng 4 và 01 tháng 5 năm 2010.

Cách đây hơn 550 năm, dưới triều Hậu Lê (đời Lê Thánh Tông- 1474), Vua ban chiếu chỉ mở mang bờ cõi từ Thuận Hóa vào Quảng Nam, nhiều vị tiền hiền người Thanh- Nghệ vâng mệnh chiếu chỉ, đã lên đường nam tiến. Trong số đó có 12 vị tiền hiền đã vào và dừng chân tại đây, khai rừng, phá núi, xẻ sông rồi định canh định cư ổ định cuộc sống. Các ngài lập nên làng, đặt tên là làng Nại Hiên. Ở Nại Hiên Tây có lập một đình làng, một ngôi chùa và một Nhà thờ tiền hiền. Đó là Nhà thờ 12 vị tiền hiền làng Nại Hiên tồn tại đến ngày nay.

Cùng với các dòng tộc trong cả nước, con cháu hậu duệ 12 vị tiền hiền làng Nại Hiên- thành phố Đà Nẵng luôn mong mỏi góp phần vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị tinh thần quý báu của truyền thống gia tộc, củng cố và xây dựng mối dây liên lạc đầy tình nghĩa ruột thịt giữa bà con nội ngoại, thúc đẩy các hoạt động hướng về cội nguồn, tương thân tương ái, đóng góp phần nhỏ của mình vào sự thịnh vượng và trường tồn chung của dân tộc.

Với Website naihien.net, Ban phụ trách trang web này mong muốn thực hiện được mục tiêu:

- Là địa chỉ tin cây tìm kiếm thông tin về gia tộc qua Phổ hệ và thư viện ảnh

- Là nơi cung cấp tin tức của bà con nội ngoại khắp nơi, giao lưu, trao đổi ý kiến để tăng cường các hoạt động của các dòng tộc

- Là nơi truy cập các công trình nghiên cứu, sáng tác về các lĩnh vực văn hóa, khoa học của các thành viên trong dòng tộc, đặc biệt đối với các tài năng thế hệ trẻ.

Website đang ở bước đầu xây dựng, nên cần có thời gian để hoàn thiện dần. Vì thế, Ban phụ trách Website rất mong quý vị và bà con

- Tham gia đóng góp ý kiến để Website ngày càng phục vụ thiết thực và bổ ích hơn,

- Cung cấp thông tin, tư liệu, hình ảnh (về từng thành viên, từng gia đình, từng mỗi sinh hoạt của tộc)… để nội dung Website ngày càng phong phú và sinh động.

Mọi ý kiến, thông tin, tư liệu, xin quý vị và bà con vui lòng gửi về các địa chỉ thư điện tử (Email) cho các thành viên Ban phụ trách sau đây:

- Ông. Bùi Công Dụng: Địa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó.

- Ông. Bùi Công Sinh: Địa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó.

- Ông Đinh Bá Truyền: Địa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó.

Cầu xin Hồng ân tiên tổ phù hộ cho quý bà con luôn được an khang, thịnh đạt.

TM. Ban phụ trách Website naihien.net
Bùi Công Dụng

(0) Thảo luận. Thêm mới thảo luận.